Çiçero'nun Yolculuğu

Çiçero’nun Hayatı ve Roma Cumhuriyeti İçindeki Yeri

Marcus Tullius Cicero, Türkçede bilinen adıyla Çiçero, MÖ 106 yılında İtalya’daki Arpinum kentinde doğmuştur. Soylu bir aileye mensup olmamakla birlikte varlıklı bir çevrede yetişmiş iyi bir eğitim almış ve genç yaşta hukuk, felsefe ve hitabet alanlarında üstün bir yetenek göstermiştir. Antik kaynaklar ve modern tarih araştırmaları, Çiçero’nun Roma toplumunda “soylu doğmadan yükselen” en önemli siyasetçilerden biri olduğunu göstermektedir. Roma’da kamu hayatında yükselmek çoğunlukla aristokrat ailelerin tekelinde bulunurken Çiçero yalnızca bilgi çalışma disiplini ve etkileyici konuşma gücüyle devletin en yüksek makamı olan konsüllüğe kadar ulaşmıştır. Bu yönüyle onun hayatı Roma Cumhuriyeti’nde sözün ve hukukun güçlü olduğu bir dönemin simgesi olarak değerlendirilir.

Çiçero’nun gençliği yoğun bir entelektüel eğitim süreci içinde geçmiştir. Roma’nın en seçkin hukukçularından ders almış ardından Yunanistan’a giderek retorik ve felsefe eğitimi görmüştür. Özellikle de Rodos’ta aldığı hitabet eğitimi konuşmalarındaki ölçülü ama etkileyici üslubun temelini oluşturmuştur. Çiçero iyi bir hatip güzel konuşan kişi olmakla beraber tarih, hukuk, psikoloji ve ahlak bilgisine sahip bir devlet adamıdır. Bu anlayış tüm söylevlerinde açık biçimde görülür. Onun konuşmaları çoğunlukla siyasi tartışmalar, ahlaki ve anayasal savunmalarıdır.

İlk önemli başarısını MÖ 80 yılında Sextus Roscius adlı bir yurttaşı savunurken elde etmiştir. Dönemin güçlü çevrelerine karşı cesaretle konuşması ona geniş bir ün kazandırmıştır. Ardından devlet görevlerinde hızla yükselmiş quaestor (mali görevli), aedilis (belediye sorumlusu) ve praetor (yargıç) gibi kademeleri geçtikten sonra MÖ 63 yılında Roma Cumhuriyeti’nin en yüksek makamı olan konsüllüğe seçilmiştir. Bu başarı aristokrat olmayan bir kişi için son derece dikkat çekicidir. Çiçero’nun yükselişi Roma toplumunda liyakatin belirli ölçüde etkili olabildiğini göstermektedir...

Konsüllüğü sırasında Roma’nın karşı karşıya kaldığı en önemli iç tehditlerden biri olan Catilina komplosunu ortaya çıkarmıştır. Lucius Sergius Catilina adlı aristokrat borç krizleri ve siyasi huzursuzluk ortamından yararlanarak yönetimi ele geçirmeyi planlamıştır. Çiçero senatoda yaptığı ünlü Catilina Söylevleri ile bu girişimi kamuoyuna açıklamış ve komplonun bastırılmasını sağlamış. Bu olay sonrasında kendisine “Pater Patriae” yani “Vatanın Babası” unvanı verilmiştir.

Ancak Çiçero’nun siyasi yaşamı yalnızca başarılarla dolu değildir. Cumhuriyet kurumlarını savunmasına rağmen Roma’daki güç dengeleri giderek askerî liderlerin eline geçmiştir. Julius Caesar, Pompey ve Marcus Licinius Crassus arasındaki ittifak senatonun etkisini azaltmıştır. Çiçero bu gelişmeleri kaygıyla izlemiş ve hukukun üstünlüğünü savunmaya devam etmiştir. Zaman zaman sürgüne gönderilmiş zaman zaman yeniden siyasete dönmüş fakat temel düşüncesi değişmemiştir: Devlet, kişisel güç yerine yasa ve ortak akıl ile yönetilmelidir.

Caesar’ın öldürülmesinden sonra Çiçero son kez aktif siyasete dönmüş ve bu kez Marc Antony’ye karşı ünlü Philippicae söylevlerini kaleme almıştır. Bu konuşmalarda Antony’yi cumhuriyet için bir tehdit olarak göstermiş. Ancak kısa süre sonra Antony, Octavian ve Marcus Aemilius Lepidus arasında kurulan ikinci triumvirlik, Çiçero’yu siyasi düşman ilan etmiştir. MÖ 43 yılında öldürülmüş başı ve elleri Roma Forumu’nda sergilenmiştir. Bu trajik son Roma’da özgür siyasal konuşmanın ne kadar tehlikeli hâle geldiğini gösterir.

Çiçero’nun yaşamı Roma Cumhuriyeti’nin yükselişi ile çöküşü arasındaki gerilimi yansıtır. O ne büyük bir komutan ne de geniş ordulara sahip bir liderdi. Gücü, bilgi birikimi ve sözcüklerinden geliyordu. Hukuku gelenekleri ve anayasal düzeni savunmak için konuştu. Bu nedenle Çiçero başarılı bir hatip olmakla birlikte cumhuriyet fikrinin en güçlü temsilcilerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Çiçero’nun Söylevlerinin Yapısı ve Hitabet Anlayışı

Çiçero’nun Roma tarihindeki kalıcı etkisinin temelinde siyasi görevleri ve geliştirmiş olduğu hitabet anlayışı bulunmaktadır. Onun söylevleri incelendiğinde, konuşmalarının bilgi aktarmak ve düşünceyi yönlendirmek, duyguları harekete geçirmek ve kamu yararını savunmak için kullanılan güçlü bir araç olduğu görülür. Çiçero, başarılı bir konuşmacının hukuk bilgisine, tarih bilincine, ahlaki tutarlılığa ve insan psikolojisini kavrama yeteneğine sahip olması gerektiğini savunmuştur. Bu nedenle onun söylevleri, basit birer siyasi konuşmalar olmadığı mantık, duygu ve ahlakın birlikte işlendiği çok katmanlı metinler olduğu görülür.

Çiçero’ya göre etkili hitabet üç temel amaca hizmet etmelidir: öğretmek, dinleyiciyi etkilemek ve harekete geçirmek. Latince “docere, delectare, movere” biçiminde ifade edilen bu anlayış onun bütün konuşmalarında açık biçimde görülmektedir. Önce olaylar açık ve anlaşılır biçimde anlatılır ardından dinleyicinin ilgisi canlı tutulur son aşamada ise güçlü bir duygusal etki yaratılarak karar verme süreci yönlendirilir. Böylece konuşma yalnızca bilgi veren bir metin olmaktan çıkarak ve siyasal bir eylem aracına dönüşür.

Çiçero’nun söylevleri genellikle belirli bir düzen izler. İlk bölümde dinleyicinin dikkatini kazanmak ve güven oluşturmak amacıyla giriş yapılır. İkinci bölümde olayların arka planı açıklanır. Üçüncü bölümde temel iddialar mantıklı kanıtlarla desteklenir. Dördüncü bölümde karşı tarafın tezleri çürütülür. Son bölümde ise duygusal etkisi yüksek bir sonuç bölümüyle dinleyicinin belirli bir tutum benimsemesi amaçlanır. Modern retorik çalışmalarında bu yapı hâlâ klasik model olarak kabul edilmektedir.

Onun üslubunun en dikkat çekici yönlerinden biri dili hem son derece düzenli hem de güçlü bir etki yaratacak biçimde kullanmasıdır. Cümleler dikkatle kurulmuş ritmik ve dengelidir. Aynı düşünceyi farklı açılardan geliştirerek anlamı derinleştirir. Gerektiğinde ironiden gerektiğinde sert suçlamalardan yararlanır. Fakat bu sertlik rastgele değildir her ifade belirli bir siyasi ya da hukuki amaca hizmet eder. Sözcük seçimi konuşmanın genel mantığıyla uyum içindedir.

Çiçero’nun hitabet anlayışında karakter inşası önemli bir yer tutar. Konuşmacı önce kendi güvenilirliğini ortaya koymalı ardından rakibin itibarını sorgulamalıdır. Çiçero, kendisini çoğu zaman cumhuriyetin sadık savunucusu olarak gösterirken karşı tarafı kişisel çıkar peşinde koşan ya da devleti tehlikeye atan biri olarak sunar. Bu yöntem sayesinde dinleyicinin yalnızca olayları değil olayların ahlaki boyutunu da değerlendirmesine neden olur. Böylece tartışma kişisel olmaktan çıkıp kamusal bir sorumluluk meselesine dönüşür.

Duyguların kullanımı da Çiçero’nun söylevlerinde büyük önem taşır. Korku, öfke, umut, gurur ve merhamet gibi duygular konuşmanın akışı içinde dikkatli biçimde işlenir. Catilina’ya karşı yaptığı konuşmalarda korku ve öfke ön plana çıkarılırken bazı savunma söylevlerinde merhamet duygusuna başvurulur. Çiçero dinleyicinin aklına ve vicdanına da seslenir. Ona göre hukuk insan duygularından tamamen ayrı düşünülemez.

Çiçero’nun hitabet anlayışı sonraki yüzyılları da derinden etkilemiştir. Orta Çağ’dan Rönesans’a, Aydınlanma’dan modern parlamenter konuşmalara kadar birçok düşünür ve siyasetçi onun yöntemlerinden yararlanmıştır. Özellikle Desiderius Erasmus ve Thomas Jefferson gibi isimler Çiçero’nun eserlerinden etkilenmiştir. Çiçero böylece Roma’nın sınırlarını aşarak Batı siyasi düşüncesinin temel figürlerinden biri hâline gelmiştir.

Catilina Söylevleri ve Cumhuriyetin Savunusu

Çiçero’nun en ünlü konuşmaları arasında yer alan In Catilinam yani Catilina Söylevleri Roma Cumhuriyeti’nin karşı karşıya kaldığı iç tehdide karşı verilmiş en etkili siyasi metinlerden biridir. MÖ 63 yılında konsül olarak görev yapan Çiçero Lucius Sergius Catilina adlı senatörün devlet düzenini silahlı bir ayaklanmayla devirmeyi planladığını ortaya koymuştur. Senatoda yaptığı ilk konuşmanın açılışındaki “Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?” yani “Daha ne zamana kadar sabrımızı kötüye kullanacaksın Catilina?” cümlesi dünya hitabet tarihinin en tanınmış başlangıçlarından biri kabul edilir.

Bu söylevlerin temel amacı yalnızca bir kişiyi suçlamak değildi. Çiçero, Catilina’yı Roma’daki ahlaki bozulmanın siyasi sorumsuzluğun ve kişisel hırsın sembolü hâline getirir. Böylece konuşma bireysel bir dava olmaktan çıkar ve cumhuriyetin geleceğine ilişkin bir uyarıya dönüşür. Catilina Çiçero’nun anlatımında rakip olduğu gibi yasa, gelenek ve ortak düzen için varoluşsal bir tehdittir. Bu yaklaşım söylevin etkisini büyük ölçüde artırmıştır.

Çiçero, Catilina’nın çevresindeki kişileri ayrıntılı biçimde tasvir ederek onların toplumsal düzeni nasıl tehdit ettiğini göstermeye çalışır. Aşırı borçlanmış aristokratlar macera peşindeki gençler çıkar beklentisi içindeki kişiler ve suç işlemeye hazır gruplar onun anlatımında devlet otoritesini sarsan unsurlar olarak sunulur. Bu tasvirler bu dönemin ekonomik ve sosyal krizlerine de ışık tutmaktadır. Çiçero, siyasi komplonun arkasında bireysel hırsların ve toplumsal çözülmenin de bulunduğunu düşündürür.

Söylevlerde öne çıkan en önemli kavramlardan biri res publica, yani kamusal düzendir. Çiçero’ya göre devlet herhangi bir grubun ya da liderin kişisel mülkü değildir. Devlet yurttaşların ortak hukuk ortak gelenek ve ortak sorumluluk temelinde oluşturduğu bir bütündür. Bu nedenle cumhuriyete yönelen saldırı yöneticilere ve bütün topluma yönelmiş sayılır. Çiçero, Catilina’ya karşı mücadeleyi kişisel bir çatışma olarak sunmaz ortak düzenin korunması olarak sunar.

Bu konuşmaların en tartışmalı yönlerinden biri de komplocuların yargı süreci tamamlanmadan idam edilmeleridir. Çiçero devletin güvenliğini korumak için olağanüstü önlemler alınması gerektiğini savunmuştur. Ancak sonraki yıllarda bu karar hukuki sınırların aşılması bakımından eleştirilmiştir. Bu durum Çiçero’nun düşüncesindeki temel gerilimlerden birini ortaya koyar: Özgürlüğü korumak için devlet ne kadar ileri gidebilir? Bu soru modern hukuk ve siyaset tartışmalarında da önemini korumaktadır.

Catilina Söylevleri Çiçero’nun korku duygusunu nasıl etkili biçimde kullandığını gösterir. Roma’nın yanacağı kurumların çökeceği ve yurttaşların güvenliğinin ortadan kalkacağı fikri dinleyiciler üzerinde güçlü bir psikolojik etki yaratmıştır. Ancak bu korku, yalnızca duygusal bir tepki oluşturmak için kullanılmaz aynı zamanda senatoyu harekete geçirmek için politik bir araç işlevi üstlenir. Çiçero tehlikeyi görünür kılarak kararsızlığı ortadan kaldırmayı amaçlamıştır.

Bu söylevler sayesinde Çiçero kısa vadede Roma’yı ciddi bir iç krizden kurtarmış ve büyük bir saygınlık kazanmıştır. Daha da önemlisi cumhuriyetin korunmasının askeri güçle ikna gücü ve anayasal bilinçle mümkün olduğunu göstermiştir. Catilina Söylevleri bugün de siyasi liderliğin kamu güvenliğinin ve hukuk devleti anlayışının klasik örnekleri arasında yer almaktadır.

Çiçero’nun Söylevlerinde Adalet, Hukuk ve Ahlak Anlayışı

Çiçero’nun söylevleri siyasi rakiplerine yöneltilmiş etkili konuşmaları ve Roma hukuk kültürünün ve ahlaki düşüncesinin en güçlü metinleri arasında yer alır. Mahkemelerde yaptığı savunmalar ve suçlamalar adaletin ne olduğu, hukukun hangi ilkelere dayanması gerektiği ve devlet görevlilerinin hangi ahlaki sorumlulukları taşıdığı konusunda önemli fikirler ortaya koyar. Çiçero’ya göre hukuk yalnızca yazılı kurallar bütünü olmayıp. Hukukun gerçek kaynağı insan aklına ve evrensel adalet anlayışına dayanan doğal düzendir. Bu düşünce sonraki yüzyıllarda doğal hukuk teorisinin temel taşlarından biri hâline gelmiştir.

Çiçero’nun en dikkat çekici dava konuşmalarından biri Sicilya valisi Gaius Verres aleyhine yaptığı In Verrem söylevleridir. Verres, görev süresi boyunca halktan haksız şekilde vergi toplamak, sanat eserlerini yağmalamak ve yargı süreçlerini kişisel çıkarları doğrultusunda kullanmakla suçlanmıştır. Çiçero bu davada yalnızca bir yöneticinin yolsuzluğunu ortaya koymamış devlet gücünün keyfi kullanıldığında toplumun nasıl zarar gördüğünü de göstermiştir. Onun anlatımında kötü yönetim bireysel bir kusur değildir kamu düzenine karşı işlenmiş ciddi bir suçtur.

Bu söylevlerde adalet güçlü olanın çıkarını koruyan bir araç olarak olmayıp herkes için geçerli bir ölçü olarak tanımlanır. Çiçero’ya göre bir devlet ancak yöneticileri de hukukla bağlıysa gerçek anlamda meşru olabilir. Eğer kamu görevleri zenginleşme aracı hâline gelirse yurttaşların devlete olan güveni sarsılır. Bu nedenle dürüstlük, ölçülülük ve görev bilinci iyi yönetimin vazgeçilmez unsurlarıdır. Çiçero’nun bu yaklaşımı modern kamu etiği anlayışına oldukça yakındır.

Savunma söylevlerinde ise Çiçero, bireyin haklarını ve yargılamada ölçülülüğü öne çıkarır. Delillerin dikkatle değerlendirilmesi tanıkların güvenilirliği ve suç ile ceza arasındaki denge onun konuşmalarında önemli yer tutar. Bazı durumlarda sanığın karakterini ve geçmiş hizmetlerini öne çıkararak merhamet çağrısında bulunur.

Ahlak kavramı Çiçero’nun hukuk anlayışından ayrı düşünülemez. Ona göre yasa ile erdem arasındaki bağ koparsa devletin kurumsal yapısı ayakta kalsa bile toplumsal düzen zayıflar. Adaletin korunması için yöneticilerin kişisel çıkarlarını sınırlandırmaları gerekir. Kamu görevi bir ayrıcalık değil ağır bir sorumluluktur. Bu düşünce Çiçero’nun hem siyasi konuşmalarında hem de felsefi eserlerinde sürekli tekrar ettiği temel ilkelerden biridir.

Çiçero hukuku evrensel bir akıl düzeninin parçası olarak değerlendirdiği için adaletin zaman ve mekân üstü bir niteliğe sahip olduğunu savunur. İnsanların koyduğu yasalar değişebilir ancak doğru ile yanlış arasındaki temel ayrım değişmez. Bu yaklaşım daha sonra Thomas Aquinas ve John Locke gibi düşünürlerin doğal hukuk anlayışını etkilemiştir. Çiçero böylece Roma hukukunu yalnızca pratik bir sistem olmaktan çıkarıp felsefi bir temele oturtmuştur.

Onun söylevlerinden çıkan en önemli sonuçlardan biri şudur: Adaletin olmadığı yerde devlet yalnızca güç kullanan bir yapı hâline gelir. Hukuk, ahlak ve kamusal sorumluluk birlikte işlediğinde ise toplum güven duygusunu korur. Çiçero’nun bu görüşleri günümüzde yolsuzluk, kamu yönetimi ve hukukun üstünlüğü tartışmalarında hâlâ güncelliğini korumaktadır.

Philippicae Söylevleri ve Çiçero’nun Roma’ya Uzun Vadeli Etkisi

Julius Caesar’ın MÖ 44 yılında öldürülmesinden sonra Roma’da siyasi dengeler yeniden sarsılmıştır. Cumhuriyetin yeniden güçleneceğini düşünen Çiçero uzun bir aradan sonra aktif siyasete dönmüştür. Ancak kısa süre içinde Mark Antony’nin artan etkisi ona göre Roma’yı yeni bir kişisel iktidar dönemine sürükleme tehlikesi taşımaktaydı. Bu gelişmeler karşısında Çiçero, Yunan hatip Demosthenes’in konuşmalarına gönderme yaparak Philippicae adı verilen söylev dizisini kaleme almıştır. Bu konuşmalar onun cumhuriyet idealini savunmak için verdiği son büyük mücadeleyi temsil eder.

Philippicae söylevlerinde Çiçero, Antony’yi Roma’nın anayasal düzenine yönelik ciddi bir tehdit olarak tasvir eder. Ona göre devletin yönetimi kişisel sadakat ilişkilerine veya askeri güce yaslanmak yerine senatonun otoritesine ve hukuka dayanmalıdır. Antony’nin davranışları ise bu ilkelere aykırı görülmektedir. Çiçero, güçlü ifadeler ve dikkatli mantıksal yapı aracılığıyla senatoyu harekete geçirmeye çalışmıştır. Bu söylevler hitabetin siyasi direniş aracı olarak kullanılmasının en çarpıcı örneklerinden biridir.

Çiçero bu dönemde genç Augustus’un (Octavian) cumhuriyetin korunmasına katkı sağlayabileceğini düşünmüştür. Ancak Octavian kısa süre sonra Antony ve Marcus Aemilius Lepidus ile uzlaşarak İkinci Triumvirlik’i kurmuştur. Hazırlanan düşman listelerine Çiçero’nun adı da eklenmiş ve MÖ 43 yılında öldürülmüştür. Elleri ve başının Roma Forumu’nda sergilenmesi sözün gücünden korkan siyasi ortamın sembolik bir göstergesi olarak değerlendirilir.

Çiçero’nun ölümü bireysel açıdan trajik olsa da düşünsel etkisini sona erdirmemiştir. Aksine, eserleri Roma’dan sonraki çağlarda hukuk, siyaset ve eğitim alanlarında temel kaynaklardan biri hâline gelmiştir. Latin dilinin en seçkin örnekleri arasında kabul edilen söylevleri yüzyıllar boyunca okullarda okutulmuştur. Orta Çağ ve Rönesans boyunca devlet adamları hukukçular ve düşünürler onun metinlerinden yararlanmıştır.

Roma açısından değerlendirildiğinde Çiçero’nun etkisi iki yönlüdür. Kısa vadede yaptığı konuşmalar bazı siyasi krizlerin yönetilmesine ve cumhuriyetçi düşüncenin savunulmasına katkı sağlamıştır. Uzun vadede ise Roma Cumhuriyeti’nin hangi ilkelere dayanması gerektiğini kavramsal olarak netleştirmiştir. Hukukun üstünlüğü, kamu görevinin ahlaki niteliği, yurttaşlık sorumluluğu ve anayasal denge gibi kavramlar, onun söylevlerinde sistemli bir biçimde işlenmiştir. Bu ilkeler, imparatorluk döneminde tam anlamıyla uygulanmasa da ideal bir yönetim modeli olarak yaşamaya devam etmiştir.

Çiçero’nun düşüncelerinin Roma dışındaki etkisi de son derece büyüktür. Montesquieu, Edmund Burke ve James Madison gibi isimler cumhuriyet ve anayasal denge konularında onun fikirlerinden etkilenmiştir. Böylece Roma’da yapılan konuşmalar modern anayasal devlet anlayışının oluşumunda dolaylı fakat güçlü bir rol oynamıştır.

Çiçero’nun Roma üzerindeki en kalıcı etkisi devlet organizasyonunun tek başına güç ilişkileriyle değil ortak ilkelerle ayakta kalabileceğini göstermesidir. Askeri zaferler geçici olabilir fakat hukuka dayanan siyasal kültür toplumların uzun vadeli istikrarını belirler. Bu nedenle Çiçero Roma’nın siyasi tarihinde bir hatipten daha fazlası olarak görülür.

Çiçero’nun Söylevlerinin Roma ve Siyaset Düşüncesindeki Yeri

Çiçero’nun söylevleri incelendiğimde onun konuşmalarında görülen temel amaç bireysel çıkarların ötesinde kamusal düzeni korumak ve siyasal yaşamı hukukun sınırları içinde tutmaktır. Bu yönüyle Çiçero Roma tarihinde hitabeti bir “ikna sanatı” olmaktan çıkarıp “kamusal sorumluluk aracı” hâline getiren en önemli isimlerden biri olmuştur.

Genel bir değerlendirme yaptığımızda Çiçero’nun söylevleri üç ana eksen etrafında toplanır: Cumhuriyetin korunması, hukukun üstünlüğü ve ahlaki devlet anlayışı. Catilina Söylevleri’nde iç tehditlere karşı devletin savunulması, Verres davalarında kamu yönetimindeki yozlaşmanın ifşa edilmesi ve Philippicae’de otoriterleşme eğilimlerine karşı siyasi mücadele verilmesi aynı temel düşüncenin farklı tarihsel görünümleridir. Bu bütünlük Çiçero’nun düşünce sisteminin rastlantı ürünü değil bilinçli ve tutarlı olduğunu gösterir.

Çiçero’nun en önemli katkılarından biri de siyaset ile ahlak arasındaki ilişkiyi sistemli bir biçimde tartışmaya açmasıdır. Ona göre siyasal güç yalnızca zor kullanma kapasitesi değildir, meşruiyet üretme sorumluluğudur. Bu meşruiyetin kaynağı ise hukuk ve erdemdir. Eğer bir yönetim bu iki temel dayanağını kaybederse dışarıdan güçlü görünse bile içeriden çökmeye mahkûmdur. Bu yaklaşım modern devlet teorilerinde hâlâ tartışılan temel bir ilkedir.

Çiçero’nun Roma üzerindeki etkisi yalnızca kendi dönemindeki krizleri yönetmesiyle sınırlı kalmadı. Onun metinleri Roma’nın çöküş sürecini anlamak için de önemli bir kaynak niteliği taşır. Cumhuriyetin son döneminde yaşanan güç mücadeleleri Çiçero’nun gözünden hem bir tanıklık hem de bir eleştiri olarak aktarılmıştır. Bu nedenle onun söylevleri tarihsel belge olmanın ötesinde siyasal analiz değeri de taşır.

Uzun vadeli etki açısından bakıldığında Çiçero, Batı siyasi düşüncesinin temel referans figürlerinden biri hâline gelmiştir. Hukukun üstünlüğü, doğal hukuk fikri, kamu yararı ve anayasal denge gibi kavramlar onun eserleri aracılığıyla sonraki yüzyıllara aktarılmıştır. Özellikle Rönesans ve Aydınlanma dönemlerinde Çiçero hem bir dil ustası hem de bir siyaset düşünürü olarak yeniden keşfedilmiştir. Bu süreç onun düşüncelerinin tarihsel sınırları aşarak evrensel bir nitelik kazanmasını sağlamıştır.

Sonuç olarak Çiçero’nun söylevleri, Roma Cumhuriyeti’nin siyasi hayatını anlamak için vazgeçilmez metinlerdir. Ancak bu metinler yalnızca geçmişi açıklamakla kalmaz günümüz siyasal sistemlerine de ışık tutar. Güç ile hukuk arasındaki denge birey ile devlet arasındaki ilişki ve kamu yararı kavramı hala modern siyaset teorisinin merkezinde yer almaktadır. Çiçero’nun bıraktığı miras düşünsel bir mirastır.

M.Yıldız

KAYNAKÇA

Cicero, Marcus Tullius. In Catilinam

Cicero, Marcus Tullius. In Verrem

Cicero, Marcus Tullius. Philippicae

Cicero, Marcus Tullius. De Oratore

Cicero, Marcus Tullius. De Re Publica

Rawson, Elizabeth. Cicero: A Portrait. Cornell University Press, 1975.

Everitt, Anthony. Cicero: The Life and Times of Rome’s Greatest Politician. Random House, 2001.

Steel, Catherine. Cicero, Rhetoric, and Empire. Oxford University Press, 2001.

May, James M. Brill’s Companion to Cicero. Brill, 2002.

Avcı, Mahmut. M. T. Cicero Düşüncesinde Erdemin İşlevi. DergiPark, Uşak Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi, 2019.